De werkende museum werf
De maritieme sfeer hangt in de lucht
Altijd iets nieuws te zien en beleven
250 jaar maritiem erfgoed
Werk aan uw eigen platbodem
Het hele jaar door interessante maritieme activiteiten

Kenau Hasselaar

Een van de meest bekende vrouwen uit onze vaderlandse geschiedenis is ongetwijfeld Kenau Symonsd. Hasselaer. Zij maakte haar naam onsterfelijk tijdens de belegering van de stad Haarlem door de Spanjaarden tijdens de jaren 1572/1573. Maar wat velen niet weten is dat zij ook enige tijd in Arnemuiden heeft gewoond. In de gedrukte resolutie der Staten Generaal van Holland van 2 september 1574 staat dat Kenau Symonsd. Hasselaar begiftigd werd met het waagmeesterschap en het collecteurschap van de import op de turf binnen Arnemuiden. Het werd lang gezien als een beloning van overheidswege voor haar verdiensten tijdens het beleg van Haarlem, maar door haar formele sollicitatie naar dit ambt en een borgstorting hiervoor zijn daar ook twijfels over.

Wat achtergronden
Kenau Symonsdochter Hasselaer is de weduwe van een scheepswerfeigenaar in Haarlem, die na zijn overlijden hun werk daadkrachtig voortzet, ook tijdens het beleg van Haarlem 1572/1573, waar zij roem vergaarde door haar strijdlustige (aanvoerders)houding. Direct na het beleg heeft Kenau de stad verlaten; vermoedelijk haar zus Adriana achterna, die met haar man Hadrianus Junius in februari 1573 naar Delft was vertrokken om de zieke Willem van Oranje bij te staan. Junius en zijn gezin verhuisden later naar Middelburg, en ook Kenau dook in Zeeland op. In september 1574 werd zij door de Staten van Holland benoemd tot beëdigd waagmeester en collecteur van de impost op turf van Arnemuiden.

Verblijf in Arnemuiden 1574-1576
In Arnemuiden legt Kenau zich toe op de handel, waarschijnlijk varend op haar eigen schip. Zij ‘steekt bier’, niet alleen in Arnemuiden maar ook in andere Zeeuwse plaatsen. Als  weduwe van Nannynck Geerbrantsz. dient zij een rekest in, waarin zij zich beklaagt dat Simon Rombouts, baljuw van Arnemuiden, haar niet wil toestaan haar betrekking waar te nemen. Als antwoord op dit rekest wordt de baljuw op 6 augustus 1574 gelast haar tot haar ambt toe te laten; de aanvaarding van het ambt is dus niet zo vlot gelopen. Pas op 2 september 1574, na inschrijving in het poortersboek van Arnemuiden op 7 augustus en een ambtelijke eedsaflegging op 10 augustus, volgt de aanstelling door de Staten van Holland. In de drie jaren dat Kenau in Arnemuiden verblijft, komt haar naam 16 maal voor in de gemeentelijke archieven (Schepenaktenregisters) van de jaren 1574/1576. Het gaat hierbij hoofdzakelijk om drie procedures:

  1. Procedure tot betaling van twee tonnen bier, die zij geleverd zou hebben aan Jacob Willemsz. en waarvoor zij op 27 oktober beslag liet leggen op de som van twee Vlaamse ponden. Een maand later wordt deze Jacob Willemsz veroordeeld tot de betaling van dit bier.
  2. 12 november 1575: vordering en beslaglegging op touwen en ander scheepsgereedschap voor het schip van Jan Claysz. Kelder; zij heeft hem boter en kaas ter waarde van 22 gld. geleverd, zoals ze op 10 januari 1576 onder ede verklaart:‘zoe moeste haer God helpen’.
  3. De derde procedure betreft de eigendom van zekere ‘bouwen’ (overkleed), die aan haar verkocht waren door Hans Lievensz. van Middelburg en die zij ook betaald had. Op 2 juni 1576 luidt de uitspraak van Schepenen dat het kledingstuk aan Hans Lievensz. gerestitueerd moest worden, mits hij haar de koopsom van 19 gld. terugbetaalde met de 2 ponden Vlaams, die Kenau als cautie (borg) had gestort.

Kenau – een strijdbare vrouw - naam en mythe
Kenau heeft in haar leven veel conflicten voor de rechter en voor het Hof van Holland uitgevochten. Bijna altijd trok zij aan het langste eind. Alleen in Arnemuiden werd ze in 1575 veroordeeld omdat zij haar schuttersplicht had verzaakt. Een poorteres was namelijk verplicht om ter vervanging een man te sturen of haar schuttersplicht af te kopen. Het is ironisch dat Kenau, zo vaak voorgesteld als een gewapende kapitein, uitgerekend voor het verzaken van deze plicht werd beboet:  betaling binnen 24 uur van de som van 12 stuivers, te weten 6 voor de armen en 6 voor de wacht, ‘op pene dat pant buyten huyse gehaelt zal worden’ = omdat zij vorige week verzuimd had een man ter wacht te stellen.  Al tijdens haar leven had Kenau een slechte (bij)naam, vooral door haar moeilijke karakter; ze procedeerde voortdurend. Haar naam wordt nu nog gebruikt als scheldwoord voor manwijven, maar soms wordt met 'Kenau'  ook een moedige, doortastende en zelfstandige vrouw bedoeld.

In 2014 is de speelfilm Kenau uitgekomen, met Monic Hendrickx in de titelrol.

Lees meer: de Historische Vereniging Arnemuiden www.arnehistorie.com/  

Doelmatig, zeewaardig, sierlijk. De eisen die al in de 16e eeuw aan vracht-, veer- en visserschepen worden gesteld. Hoogaarzen zijn vanaf het begin geliefd bij vissers.

De werf en Arnemuiden zijn intens verweven. Vroeger, en nu nog. De historisch werf ligt midden in de vissersplaats. Bezoek de werf en wandel rond in de historische vissersplaats Arnemuiden.

Vier traditionele scheepswerven in de Scheldemondregio: zij vormen een museaal samenwerkings- verband. Samenwerken voor maritiemerfgoed in het Schelde- gebied, over de grenzen heen.

Historische Scheepswerf C.A. Meerman is een werf in bedrijf, met daarnaast ook een museale functie: het bewaren, onderhouden en tentoonstellen van historisch, maritiem erfgoed.