De werkende museum werf
De maritieme sfeer hangt in de lucht
Altijd iets nieuws te zien en beleven
250 jaar maritiem erfgoed
Werk aan uw eigen platbodem
Het hele jaar door interessante maritieme activiteiten

Scheepsbouw in vroegere tijden

Het is niet precies bekend wanneer de eerste hoogaars te water gaat, hoewel de term al rond 1600 voorkomt. Het gaat dan over een open vrachtschip, geen vissersschip.

De hoogaars was een kleine, handzame platbodem dat als vracht en veerscheepje in gebruik was in Holland. Voor de toepassing in de visserij in de Scheldedelta werd zij steeds meer verlengd en vergroot tot aan zo’n dertien meter met 12 tot 14 ton waterverplaatsing. De schepen van Meerman hebben meer ronding aan de onderkant dat die van bijvoorbeeld scheepswerf Duivendijk (Tholen). Ook het zijaanzicht is meer uitgesproken met haar hogere uiteinden. De vorm is meer berekend op de deining van de zeegaten.

Mannetje in de mast
Hoewel de Arnemuidse vissers misschien niet van onnodige opsmuk houden, heeft de Arnemuidse hoogaars toch enige versiering. De kop van het roer is meestal groen geschilderd, evenals het boeisel van de achtersteven en de koppen van de zwaarden. Als enige hebben ze een masttop dat ‘het mannetje’  wordt genoemd. De vorm daarvan lijkt op een mannetje dat met zijn handen op zijn heupen staat. Er wordt gezegd dat het lacht naar de voorkant, de toekomst, en huilt naar de achterkant, het verleden. Het mannetje lopt uit in een punt. Aan die punt een plukje sajet, wol, vastgemaakt: dat veegt de hemel schoon! 

Vroeger ging alles anders
Als een hoogaars besteld wordt door de visser, dan geeft hij de globale lengte aan. Maar zeker zo belangrijk voor de precieze afmetingen was het beschikbaar hebben van goed, uitgewaterd, eikenhout, van voldoende lengte. De werfbaas gebruikt geen constructieplannen of andere tekeningen, maatgevend is de lengte van de platte onderkant, het vlak, van het toekomstige schip en een klein aantal mallen die de vorm en de hoeken van en tussen onderdelen aangeven. De verdere verhoudingen staan aangegeven in het werfboekje van de werfbaas.

Werkwijze
In de grote loods wordt het vlak uitgelegd op de grond en in de vorm gedrukt. Na het opstellen van de stevens worden de zijkanten, de boorden, passend gemaakt en in de juiste kromming gebrand. Na het monteren van deze zijkanten worden de inhouten (spanten, liggers, knieen) aangebracht. Deze werkwijze is tegengesteld aan de meer gebruikelijke manier: eerst een “ribbenkast” van spanten en stevens maken en pas daarna de huid aanbrengen. Men zegt dat men op de hoogaars-manier minder ‘afzaagsel’ heeft. Na het bevestigen van het berghout (de stootrand) en het boeisel (het bovenkant) kan het dek aangebracht worden.

Inmiddels zijn opzij van de bouwplaats in de loods de diverse onderdelen klaargemaakt, zoals de rondhouten (mast, giek, gaffel), het roer en de zijzwaarden. De smid heeft het ijzerwerk afgeleverd, zodat het afwerken kan beginnen. De zeilmaker heeft de zeilen, en de rest van de tuigage al klaar. Als het schip van de helling in zijn element gegleden is, en de zeilmaker het voor het eerst opgetuigd heeft wordt de fotograaf besteld voor een trotse statiefoto van de overkant van de Arne. In een gewoon jaar kunnen zo twee hoogaarzen te water worden gelaten. In een topjaar zoals 1871, zijn het er wel vijf! Dan zijn er ook zo’n twintig man aan het werk. Ten tijde van economische teruggang of in oorlogstijd ligt de nieuwbouw doorgaans stil. Men beperkt zich dan tot reparatie en onderhoud.

Doelmatig, zeewaardig, sierlijk. De eisen die al in de 16e eeuw aan vracht-, veer- en visserschepen worden gesteld. Hoogaarzen zijn vanaf het begin geliefd bij vissers.

De werf en Arnemuiden zijn intens verweven. Vroeger, en nu nog. De historisch werf ligt midden in de vissersplaats. Bezoek de werf en wandel rond in de historische vissersplaats Arnemuiden.

Vier traditionele scheepswerven in de Scheldemondregio: zij vormen een museaal samenwerkings- verband. Samenwerken voor maritiemerfgoed in het Schelde- gebied, over de grenzen heen.

Historische Scheepswerf C.A. Meerman is een werf in bedrijf, met daarnaast ook een museale functie: het bewaren, onderhouden en tentoonstellen van historisch, maritiem erfgoed.